# أركان التوبة الثلاثة والفرق بين التوبة والاستغفار

- المنشور الأصلي: https://www.twitter.com/i/status/2117351784801087551
- الحساب المصدر: [@ra_76an](https://x.com/ra_76an)
- لغة المصدر: العربية
- المدة: 4:42
- تاريخ النشر: 2026-11-14
- الرابط الأساسي: https://www.translate.mom/transcript/2RVO3C0cAjKn/ar/%D8%A3%D8%B1%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%BA%D9%81%D8%A7%D8%B1

## النص

[0:00](https://www.translate.mom/transcript/2RVO3C0cAjKn/ar/%D8%A3%D8%B1%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%BA%D9%81%D8%A7%D8%B1) فالإنسان مأمور بالتوبة إلى الله عز وجل. هذه التوبة لا تتحقق إلا إذا جمعت ثلاثة أركان.

[0:10](https://www.translate.mom/transcript/2RVO3C0cAjKn/ar/%D8%A3%D8%B1%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%BA%D9%81%D8%A7%D8%B1?t=10) بعضهم يعدها شروط، والحقيقة أنها ليست شروط، وإنما هي أركان، لأنها جزء من التوبة.

[0:15](https://www.translate.mom/transcript/2RVO3C0cAjKn/ar/%D8%A3%D8%B1%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%BA%D9%81%D8%A7%D8%B1?t=15) فإذا وجدت هذه الأشياء الثلاثة فهي التوبة.

[0:19](https://www.translate.mom/transcript/2RVO3C0cAjKn/ar/%D8%A3%D8%B1%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%BA%D9%81%D8%A7%D8%B1?t=19) أحد هذه الأمور أن المرء يندم على ما تاب على، على الذنب الذي فعله.

[0:26](https://www.translate.mom/transcript/2RVO3C0cAjKn/ar/%D8%A3%D8%B1%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%BA%D9%81%D8%A7%D8%B1?t=26) من كان يذنب بترك صلاة أو بتأخير زكاة. عبرت بالتأخير ولم أعبر بالترك، لأن من تاب فهو ليس بتارك، لأن ما مضى باق في ذمتك، فتؤخره عما مضى. ومر معنا في كتاب الزكاة أن الزكاة لا تسقط مطلقًا، لأنها متعلقة بحقوق العباد.

[0:48](https://www.translate.mom/transcript/2RVO3C0cAjKn/ar/%D8%A3%D8%B1%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%BA%D9%81%D8%A7%D8%B1?t=48) التي تسقط بالتوبة المتعلقة بحقوق الله عز وجل، كالصلاة عند بعض أهل العلم، والصيام عند بعضهم، وهكذا.

[0:54](https://www.translate.mom/transcript/2RVO3C0cAjKn/ar/%D8%A3%D8%B1%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%BA%D9%81%D8%A7%D8%B1?t=54) أما ما يتعلق بحقوق العباد فلا يسقط، وسيأتي إشارة إليها بعد قليل.

[0:59](https://www.translate.mom/transcript/2RVO3C0cAjKn/ar/%D8%A3%D8%B1%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%BA%D9%81%D8%A7%D8%B1?t=59) إذا عندما نتكلم عن التوبة، أن تتوب بأن تندم على الذنب.

[1:07](https://www.translate.mom/transcript/2RVO3C0cAjKn/ar/%D8%A3%D8%B1%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%BA%D9%81%D8%A7%D8%B1?t=67) الندم فقط في القلب. لا يلزم من الندم أن تعض أصابع يديك.

[1:14](https://www.translate.mom/transcript/2RVO3C0cAjKn/ar/%D8%A3%D8%B1%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%BA%D9%81%D8%A7%D8%B1?t=74) لا يلزم أن تبكي. البكاء على الذنب هذه مسألة أخرى زائدة.

[1:20](https://www.translate.mom/transcript/2RVO3C0cAjKn/ar/%D8%A3%D8%B1%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%BA%D9%81%D8%A7%D8%B1?t=80) الندم مجرد أمر متعلق بالقلب، أن تندم أنك فعلت، فعلت هذا الفعل.

[1:26](https://www.translate.mom/transcript/2RVO3C0cAjKn/ar/%D8%A3%D8%B1%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%BA%D9%81%D8%A7%D8%B1?t=86) سم ما شئت من المعاصي، مجرد أن قلبك نادم عليه، هذا هو الندم.

[1:30](https://www.translate.mom/transcript/2RVO3C0cAjKn/ar/%D8%A3%D8%B1%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%BA%D9%81%D8%A7%D8%B1?t=90) تحقق الركن الأول. الأمر الثاني وهو الإقلاع عنه.

[1:36](https://www.translate.mom/transcript/2RVO3C0cAjKn/ar/%D8%A3%D8%B1%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%BA%D9%81%D8%A7%D8%B1?t=96) وعندما نقول الإقلاع بمعنى أنك تقول الآن سأتركه.

[1:40](https://www.translate.mom/transcript/2RVO3C0cAjKn/ar/%D8%A3%D8%B1%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%BA%D9%81%D8%A7%D8%B1?t=100) قد ترجع له في الغد، تغلبك نفسك. هذه مسألة أخرى.

[1:44](https://www.translate.mom/transcript/2RVO3C0cAjKn/ar/%D8%A3%D8%B1%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%BA%D9%81%D8%A7%D8%B1?t=104) لكن وقت التوبة في هذه اللحظة، لحظة التوبة، أن تكون مقلعًا عنه.

[1:49](https://www.translate.mom/transcript/2RVO3C0cAjKn/ar/%D8%A3%D8%B1%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%BA%D9%81%D8%A7%D8%B1?t=109) تقول سأتركه. هي ليس قولًا، وإنما أعبر عن قصد القلب باللفظ ليفهم.

[1:56](https://www.translate.mom/transcript/2RVO3C0cAjKn/ar/%D8%A3%D8%B1%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%BA%D9%81%D8%A7%D8%B1?t=116) فعندما يقلع المرء عن الذنب ويتركه ولا يفعله، فإنه في هذه الحالة تحقق له ركن التوبة.

[2:08](https://www.translate.mom/transcript/2RVO3C0cAjKn/ar/%D8%A3%D8%B1%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%BA%D9%81%D8%A7%D8%B1?t=128) وأما إن رجع له بعد ذلك فهذا ذنب جديد. وقد قال النبي صلى الله عليه وسلم: لو لم تذنبوا لأتى الله بأقوام يذنبون ثم يستغفرون، ثم يذنبون ثم يستغفرون.

[2:21](https://www.translate.mom/transcript/2RVO3C0cAjKn/ar/%D8%A3%D8%B1%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%BA%D9%81%D8%A7%D8%B1?t=141) الله عز وجل يحب التوبة. إذا أن تندم وأن تقلع عنه.

[2:28](https://www.translate.mom/transcript/2RVO3C0cAjKn/ar/%D8%A3%D8%B1%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%BA%D9%81%D8%A7%D8%B1?t=148) الأمر الثالث الندم والـ- والـ- والإقلاع والعزم على عدم العودة.

[2:36](https://www.translate.mom/transcript/2RVO3C0cAjKn/ar/%D8%A3%D8%B1%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%BA%D9%81%D8%A7%D8%B1?t=156) أنا مقلع من الآن ولن أرجع لهذا الذنب، سواء كان ذنبًا يسيرًا كالنظر المحرم أو ذنبًا عظيمًا كالموبقات السبع.

[2:48](https://www.translate.mom/transcript/2RVO3C0cAjKn/ar/%D8%A3%D8%B1%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%BA%D9%81%D8%A7%D8%B1?t=168) كل هذه الذنوب توبتها بالثلاث. أنا أريد منك الآن، بما أن وقتنا اليوم متيسر، أن تجمع لي هذه الثلاث بثلاث كلمات.

[3:00](https://www.translate.mom/transcript/2RVO3C0cAjKn/ar/%D8%A3%D8%B1%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%BA%D9%81%D8%A7%D8%B1?t=180) نبدأ باليمين. اجمع لي هذه الأركان الثلاث للتوبة بثلاث كلمات.

[3:05](https://www.translate.mom/transcript/2RVO3C0cAjKn/ar/%D8%A3%D8%B1%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%BA%D9%81%D8%A7%D8%B1?t=185) قلنا أولها من يجيب أو أجيب أنا. ندم. الندم.

[3:11](https://www.translate.mom/transcript/2RVO3C0cAjKn/ar/%D8%A3%D8%B1%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%BA%D9%81%D8%A7%D8%B1?t=191) والثانية؟ الإقلاع. والثالثة؟ العزم. العزم على عدم العودة.

[3:17](https://www.translate.mom/transcript/2RVO3C0cAjKn/ar/%D8%A3%D8%B1%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%BA%D9%81%D8%A7%D8%B1?t=197) احفظ لي العزم. ندم وإقلاع وعزم.

[3:24](https://www.translate.mom/transcript/2RVO3C0cAjKn/ar/%D8%A3%D8%B1%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%BA%D9%81%D8%A7%D8%B1?t=204) وهكذا. احفظها بهذه الثلاث أنك إن فعلت فأنت تائب.

[3:29](https://www.translate.mom/transcript/2RVO3C0cAjKn/ar/%D8%A3%D8%B1%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%BA%D9%81%D8%A7%D8%B1?t=209) ما الفرق بين التوبة والاستغفار؟ قال ابن عمر: كنا نعد للنبي صلى الله عليه وسلم في المجلس الواحد نحو من سبعين مرة يستغفر الله ويتوب إليه.

[3:38](https://www.translate.mom/transcript/2RVO3C0cAjKn/ar/%D8%A3%D8%B1%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%BA%D9%81%D8%A7%D8%B1?t=218) التوبة في القلب. ندم وإقلاع وعزم على عدم العودة.

[3:45](https://www.translate.mom/transcript/2RVO3C0cAjKn/ar/%D8%A3%D8%B1%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%BA%D9%81%D8%A7%D8%B1?t=225) هذه التوبة. وأما الاستغفار فهو باللسان. قد يستغفر المرء وهو تائب، فيكفر الله عز وجل ذنبه بسببين، بالتوبة والاستغفار.

[3:58](https://www.translate.mom/transcript/2RVO3C0cAjKn/ar/%D8%A3%D8%B1%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%BA%D9%81%D8%A7%D8%B1?t=238) وقد يستغفر المرء عن الذنب وهو غير تائب، فيغفر الله عز وجل بمجرد الاستغفار، وإن لم يكن قد تاب.

[4:08](https://www.translate.mom/transcript/2RVO3C0cAjKn/ar/%D8%A3%D8%B1%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%BA%D9%81%D8%A7%D8%B1?t=248) هذا من فضل الله ورحمته.

[4:11](https://www.translate.mom/transcript/2RVO3C0cAjKn/ar/%D8%A3%D8%B1%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%BA%D9%81%D8%A7%D8%B1?t=251) يهب لمن يشاء الخير كله، ويهب لمن شاء ما شاء من الخير سبحانه وتعالى.

[4:17](https://www.translate.mom/transcript/2RVO3C0cAjKn/ar/%D8%A3%D8%B1%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%BA%D9%81%D8%A7%D8%B1?t=257) فالاستغفار غير التوبة. الاستغفار ملازمة أستغفر الله، أستغفر الله، أستغفر الله.

[4:21](https://www.translate.mom/transcript/2RVO3C0cAjKn/ar/%D8%A3%D8%B1%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%BA%D9%81%D8%A7%D8%B1?t=261) بل قد أمرنا أمر تأكيد أن نستغفر الله عز وجل في الصلاة بين السجدتين.

[4:29](https://www.translate.mom/transcript/2RVO3C0cAjKn/ar/%D8%A3%D8%B1%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%BA%D9%81%D8%A7%D8%B1?t=269) وأمرنا أمر ندب بعد الصلاة أن نقول أستغفر الله، أستغفر الله، أستغفر الله.

[4:35](https://www.translate.mom/transcript/2RVO3C0cAjKn/ar/%D8%A3%D8%B1%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A8%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%BA%D9%81%D8%A7%D8%B1?t=275) فالاستغفار قرين التوبة في أحيان كثيرة، وقد يكون وحده سببًا لمكفر الذنب.
