Transcript · Marathi → Nepali
Debate on Noise Pollution During Festivals
तपाइँको पार्टीको धार्मिक वा अन्य कुनै पनि एजेन्डा भए पनि त्यो मुद्दा
पदमा बसेर काम गर्दा तपाइँका लागि अप्रासंगिक हुन्छ।
नागरिकलाई हुने समस्या, तपाइँको महानगरपालिकाको आदर्श वाक्य जुन "वरं जनहितं ध्येयम्" छ, त्यसको
पछिल्लो भाग आउँछ "वरं केवलानं जनस्तुतिः" किनभने तपाइँको समस्या नागरिकलाई हुन्छ,
नागरिकको समस्या तपाइँलाई हुँदैन। यो तर्क हास्यास्पद छ।
यसलाई अङ्ग्रेजीमा victim blaming भनिन्छ।
अर्थात् culprit को सट्टा victim लाई blame गर्नु।
चाडपर्व मनाउनु जन्मसिद्ध अधिकार होइन। त्यो एउटा privilege हो।
विशेषाधिकार हो। त्यो मनाउँदै नमनाए पनि केही फरक
पर्दैन।
DJ चाहिँदैन, जुनसुकै जुलुस भए पनि DJ को आवाजले
समस्या हुन्छ
यो धारणा राख्ने बापट हामी सँग हुनुहुन्छ।
तपाइँ आवाजको मुद्दा उठाउँदै हुनुहुन्थ्यो। त्यसले हुने समस्याको कुरा उठाउँदै हुनुहुन्थ्यो।
सबैभन्दा पहिले यो भन्नुहोस् कि तपाईं कहाँ बस्नुहुन्छ अनि त्यहाँ ठ्याक्कै कस्तो अवस्था हुन्छ?
जसले गर्दा तपाईंलाई लाग्यो कि अब डीजे चाहिँदैन भनेर माग गर्नुपर्छ।
म पुणेको नारायण पेठमा बस्छु। पुणेका पेठहरूमा गणेशोत्सव वा
कुनै पनि उत्सव धेरै ठूलो स्तरमा मनाइन्छन्, सबैभन्दा धेरै।
अनि पेठहरूको बस्ती यस्तो छ कि पुरानो बस्ती हो।
त्यसैले गर्दा जनघनत्व धेरै नै बढी छ।
त्यसैले समस्या झन् बढी महसुस हुन्छ। अनि अ…
गणपतिका दश दिन कस्तो दृश्य हुन्छ तपाईंको वरिपरि?
गणपतिका दश दिन सार्वजनिक यातायात पूर्ण रूपमा बन्द हुन्छ।
किनभने ती पण्डालहरूले सबै सडक ओगटेका हुन्छन् अनि अन्तिम
जुलुसका दुई दिन त निजी सवारी साधनको आवतजावत पनि बन्द हुन्छ।
पेठभित्र हिँडेर मात्र जान सकिने अवस्था हुन्छ।
त्यसैले ध्वनि प्रदूषणजत्तिकै उत्सवका कारण हुने ट्राफिक अवरोध पनि त्यत्तिकै
महत्त्वपूर्ण छ।
यी मुद्दाहरू जब तपाईंले उठाउनुभयो, त्यसबेला तपाईंले ठूलो विरोधको सामना गर्नुपर्ने
अवस्था आयो। सबै कार्यकर्ताहरू आक्रामक देखिएका थिए
र
केही मानिसहरूले त सिधै यस्तो अडान लिए कि "हामी अ..
यसपालि मूर्ति बाहिर नै निकाल्दैनौँ।" तपाईंको प्रतिक्रिया के थियो?
जब यति आक्रामक रूपमा यी सबै मुद्दाहरू उठाइए?
अहँ.. म नास्तिक हुँ, त्यसैले तपाईंहरूले मूर्ति
निकाल्नुभएन भने पनि
वा तपाईंले उत्सव मनाउनुभएन भने पनि मलाई केही फरक पर्दैन।
यसले कसैलाई फरक पर्दैन, कुनै पनि नागरिकलाई।
त्यसैले उनीहरूको त्यो धम्की मलाई हास्यास्पद लाग्छ।
तर एउटा नागरिकको रूपमा मलाई यो कुरा उठाउनु छ कि धार्मिक स्वतन्त्रता र सार्वजनिक
शान्तिमा खलल, यी दुई फरक-फरक मुद्दा हुन्।
नागरिकको रूपमा हामी दोस्रो मुद्दामा मात्र ध्यान केन्द्रित गर्न चाहन्छौँ।
संविधानप्रदत्त तपाईंको धार्मिक स्वतन्त्रतालाई हामी स्वीकार गर्छौँ।
जब तपाईं सार्वजनिक ठाउँमा चाडपर्व मनाउने जिद्दी गर्नुहुन्छ, तब तपाईंले
सार्वजनिक शान्तिमा खलल नपुगोस् र आवागमनमा कुनै अवरोध नहोस्
भन्ने ध्यान राख्नु तपाईंको जिम्मेवारी हो। किनभने तपाईंको कारण नागरिकलाई समस्या हुन्छ।
नागरिकको कारण तपाईंलाई समस्या भएको होइन।
तपाईं नागरिकलाई उल्टै भन्न सक्नुहुन्न कि नागरिकहरू सहर बाहिर जानुपर्छ वा उनीहरूले
कानमा कपास कोचेर ढोका बन्द गरी बस्नुपर्छ। यो तर्क हाँसउठ्दो छ।
यसलाई अंग्रेजीमा victim blaming भनिन्छ।
अर्थात् culprit अर्थात् अपराधीको सट्टा victim लाई blame गर्नु वा मराठीमा
चोर
छोडेर सन्यासीलाई सुली जस्ता उखानहरू यसबाट मात्र प्रस्ट
हुन्छन्। तपाईंको यो हाँसउठ्दो तर्कबाट।
तर त्यो सावधानी अपनाएर तपाईं चाडपर्व मनाउनुहुन्न।
तपाईंलाई त्यो जन्मसिद्ध अधिकार जस्तो लाग्छ।
चाडपर्व मनाउनु कुनै जन्मसिद्ध अधिकार होइन। त्यो एउटा प्रिभिलेज हो।
विशेषाधिकार हो। त्यो मनाउँदै नमनाए पनि केही फरक
पर्दैन।
त्यसैले तपाईंहरूलाई ध्वनि प्रदूषण नगरी र ट्राफिक अवरोध नपुर्याई
चाडपर्व मनाउनु छैन भने पटक्कै नमनाउनुहोस्।
कसैलाई केही फरक पर्ने छैन। कोरोनाको समयमा हामीले यो देखिसकेका छौँ।
नागरिकहरूले बरु राहतको सास फेरेका थिए र कसैलाई नकारात्मक असर त केही पनि
परेन।
एकातिर यी सबै कार्यकर्ता वा मण्डलका अध्यक्षहरू बोलिरहेका थिए, त्यो त छँदैछ।
तर मेयर हुन् वा भाजपाका सहर अध्यक्ष हुन्, उनीहरूले यो
भूमिका लिएका छन् कि डीजे मुक्ति चाहिँदैन। मेयर त कार्यकर्ताहरूलाई कुनै पनि
किसिमको
हैरानी हुने छैन भनेर खुल्लमखुल्ला भनिरहेका छन्।
तपाईंको पार्टीको धर्मवादी वा अन्य जुनसुकै एजेन्डा भए पनि त्यो मुद्दा
पदमा बसेर काम गर्दा तपाईंको लागि असान्दर्भिक हो।
नागरिकलाई हुने सास्ती तपाईंको महानगरपालिकाको आदर्श वाक्य जुन "वरं जनहितं ध्येयम्" हो, त्यसको
उत्तरार्ध आउँछ "वरं केवलानं जनस्तुतिः" अर्थात् जनहित हाम्रो उद्देश्य
हो र जनस्तुति हाम्रो उद्देश्य होइन।
अर्थात् चाडपर्वको नाममा यी गुण्डाहरूले हामीलाई सार्वजनिक ठाउँमा उपद्रो मच्चाउन
दिनुहोस् र त्यसलाई कानुनी बनाउनुहोस् भनी माग गरिरहेका छन् भने उनीहरूको तुष्टीकरण गर्नु,
उनीहरूको appeasement गर्नु तपाईंको उद्देश्य होइन।
बरु तपाईंको जे घोषित आदर्श वाक्य छ, त्यस अनुसार नै तपाईंको भूमिका हुनुपर्छ।
पार्टीको भूमिका त एक पटक संवैधानिक पदमा तपाईं पुगेपछि दोस्रो दर्जाको हुन्छ।
त्यसलाई तपाईंले संवैधानिक तरिकाले अघि बढाउन सक्नुहुन्छ।
पार्टीको भूमिका जे–जे छन् ती।
तर संवैधानिक पदमा बसिसकेपछि नागरिकहरूलाई कुनै पनि सास्ती नहोस् भन्ने
सावधानी अपनाउनु मेयर र जुनसुकै हैसियतमा तपाईं काम गरिरहनुभएको छ त्यो हैसियतको
मा तपाईंको कर्तव्य छ।
तपाईंले सुरुमा भन्नुभयो कि पहिलोपटक यो तपाईंले उठाउनुभएको होइन।
तपाईंलाई मूलतः यो मुद्दा लिएर लड्नुपर्छ वा त्यो कार्यक्रममा जानुपर्छ,
त्यहाँ बैठकमा जानुपर्छ भन्ने के कारणले? अर्थात् कसरी तपाईंले यस
मुद्दामा काम गर्न सुरु गर्नुभयो?
यस मुद्दाको सन्दर्भमा म विगत दुई महिनादेखि धेरै जनप्रतिनिधि र
bureaucrats लाई निवेदन already दिइरहेको छु। धेरैलाई मैले लिखित निवेदन दिएको छु।
धेरैसँग मेरो व्यक्तिगत भेट पनि भएको छ र सबै तहका नगरपालिका,
विधानसभा र लोकसभा सबै तहका जनप्रतिनिधि, bureaucrats मा
commissioner of police, collector even CM र PM office लाई पनि मैले
जानकारी गराएको छु। धेरैबाट मलाई response पनि आएको छ।
त म यो सबै गरिरहेको थिएँ।
तर यो महानगरपालिकाको बैठक हो भन्ने खबर मलाई ठ्याक्कै eleven th hour मा थाहा भयो।
जम्मा आधा घण्टा अघि र एउटा वान लाइनरले।
त्यसैले मैले केही समान विचार भएकाहरूलाई खबर गरेँ तर अन्तिम समयमा भनेकाले उनीहरू आउन सकेनन्।
तर आउनेछ भन्ने पक्कै आशा छ। किनभने गत वर्ष सोलापुरमा यसरी नै
जनआन्दोलन भएको
थियो यही मुद्दामा। अनि स्थानीय तहमा डिस्ट्रिक्ट कलेक्टर
र
एसपी अर्थात् प्रहरी उपरीक्षक र शहरहरूको हकमा कमिश्नर आयुक्त
लाई धेरै ठूलो मात्रामा स्वविवेकीय अधिकार हुन्छ।
त्यसैले त्यो अधिकार प्रयोग गरेर यदि समझदारीमा भयो भने साम दाम दण्ड
भेद जुनसुकै उपायले बाइ हुक अर बाइ क्रुक यदि मण्डलवालाहरू
शान्तिपूर्वक सम्झाउँदा
मान्छन् भने मानेर नत्र बल प्रयोग गरेर। अनि तपाईंलाई प्रहरी फोर्स अपुग लाग्छ भने
तपाईंले
सेना बोलाउनुहोस्। तर जुनसुकै तरिकाले पनि उनीहरूको पब्लिक
न्युसेन्स उत्सवको
बहानामा हुने यो कुरा रोक्नैपर्छ। अनि त्यो हुनेछ भन्ने मलाई पक्कै आशा छ।
bureaucratic अर्थात् नोकरशाहीको level बाट पनि।
किनभने गएको वर्ष सोलापुरमा त्यो भएको थियो।
अनि ईदको उत्सवमा पनि DJ देखियो।
हो, त्यो logical fallacy हो। अर्थात् उनीहरू गर्छन् भनेर हामी गर्ने भन्ने त
यो
मराठीमा एकले गाई मार्यो भन्दैमा अर्काले बाच्छो मार्नु justify हुँदैन वा
अंग्रेजी वा ल्याटिनमा two coke नामको यो logical fallacy छ कि एकले गल्ती गर्यो
भन्दैमा मलाई पनि गल्ती गर्न दिनुहोस् भन्ने कुनै justification हुन सक्दैन।
बरु तपाईं pioneer बन्नुपर्छ। उनीहरूले जतिसुकै गल्ती गरे पनि।
कि अहिले मुस्लिम समाज तपाईं भन्दै हुनुहुन्छ ईद, मुस्लिम समाज उनीहरूको obvious स्पष्ट रूपमा
भन्छन् कि अरूले DJ बजायो भन्दैमा म बजाउँदिनँ। उनीहरूले तपाईंको अनुकरण के?
तपाईं उनीहरूको अनुकरण गर्नुहुन्न। तपाईं उनीहरूलाई त्यस्तो आदर्श किन बसाल्न सक्नु
हुन्न?
Leading by example जे हामी भन्छौँ, त्यो तपाईं गर्नुहोस्।
अर्थात्, अरूले गलत काम गरिरहेको छ भन्दैमा मलाई पनि गलत काम गर्न दिनुहोस् भन्ने उनीहरूको
माग तार्किक रूपमा टिक्दैन।
End of transcript · 1,083 words · machine translated
Original transcript (Marathi)
तुमच्या पक्षाचा धर्मवादी किंवा अन्य कुठचाही agenda असेल तर तो मुद्दा पदावरून काम करताना तुमच्यासाठी irrelevant आहे. नागरिकांना होणारा त्रास तुमचं महापालिकेचं बोधवाक्य जे "वरं जनहितं ध्येयम्" त्याचा उत्तरार्ध येतो "वरं केवलानं जनस्तुतिः" कारण तुमचा त्रास नागरिकांना होतो, नागरिकांचा त्रास तुम्हाला होत नाही. हे युक्तिवाद हास्यास्पद आहे.
याला इंग्रजीत victim blaming म्हणतात. म्हणजे victim ला blame करणे instead of culprit. सण उत्सव साजरा करणे हा जन्मसिद्ध अधिकार नाही. तो एक privilege आहे. विशेष अधिकार आहे. तो अजिबात साजरा केला नाही म्हणून काहीच फरक पडत नाही.
DJ नको, कुठलीही मिरवणूक असेल तरी DJ च्या आवाजाचा त्रास होतो ही भूमिका ज्यांनी मांडली ते बापट आपल्या सोबत आहेत. तुम्ही आवाजाचा मुद्दा मांडत होता. त्याचा होणारा त्रासाचा मुद्दा मांडत होता. सगळ्यात आधी हे सांगा की तुम्ही कुठे राहता आणि तिथे काय परिस्थिती असते नेमकी?
ज्यामुळे तुम्हाला असं वाटलं की आता मागणी करायला हवी DJ नको म्हणून. मी पुण्यात नारायण पेठेत राहतो. तर पुण्यात पेठांमध्ये गणेशोत्सव किंवा कुठचे उत्सव खूप मोठ्या प्रमाणात साजरे केले जातात सर्वाधिक. आणि पेठांची वस्ती अशी आहे की जुनी वस्ती आहे. तर त्यामुळे लोकसंख्येची घनता खूप जास्त आहे.
तर त्यामुळे त्रास अधिक जाणवतो. आणि अ.. गणपतीचे दहा दिवस काय चित्र असतं तुमच्या आसपास? गणपतीचे दहा दिवस सार्वजनिक वाहतूक पूर्णपणे बंद असते. कारण त्या मंडपांनी सगळे रस्ते खाऊन टाकलेले असतात आणि शेवटचे मिरवणुकीचे दोन दिवस तर खाजगी सुद्धा वाहनांची वाहतूक बंद असते.
फक्त चालत जाता येतं अशी अवस्था पेठेमध्ये. त्यामुळे ध्वनी प्रदूषण इतक्यात उत्सवांमुळे होणारा रहदारी सडथळा हाही मुद्दा तितकाच महत्त्वाचा आहे. हे मुद्दे जेव्हा तुम्ही मांडले त्यावेळेला प्रचंड प्रमाणात विरोध तुम्हाला सहन करावा लागला. सगळे कार्यकर्ते aggressive झालेले दिसले
आणि थेट अशी भूमिका घेतली अगदी काही लोकांनी की आम्ही अ.. बाहेरच काढणार नाही मूर्ती यंदाच्या वर्षी. काय तुमची प्रतिक्रिया होती? ज्यावेळेला इतकं aggressively हे सगळे मांडले गेले मुद्दे. अं.. मी नास्तिक आहे तर त्यामुळे तुम्ही मूर्ती
काढली नाहीत का? किंवा तुम्ही उत्सव साजरा न केला काय मला काहीच फरक पडत नाही. तो कोणालाच फरक नाही कुठच्याच नागरिकांना. तर त्यामुळे त्यांची ती धमकी मला हास्यास्पद वाटते. पण मला मुद्दा नागरिक म्हणून हा मांडायचा आहे की धर्म स्वातंत्र्य आणि सार्वजनिक
शांततेस बाधा हे दोन वेगवेगळे मुद्दे आहेत. नागरिक म्हणून आम्ही फक्त दुसऱ्या मुद्द्यावर फोकस करू इच्छितो. घटनादत्त तुमचं धर्म स्वातंत्र्य आम्ही मान्य करतो. उत्सव जेव्हा तुम्ही सार्वजनिक ठिकाणी साजरे करायचा आग्रह धरता तेव्हा तुम्ही सार्वजनिक शांततेला बाधा येणार नाही आणि रहदारीस कुठचाही अडथळा होणार नाही
याची खबरदारी घेणे ही तुमची जबाबदारी आहे. कारण तुमचा त्रास नागरिकांना होतो. नागरिकांचा त्रास तुम्हाला होत नाही. तुम्ही नागरिकांना उलटं सांगू शकत नाही की नागरिकांनी शहराबाहेर जावं किंवा त्यांनी कानात बोळे घालून दरवाजे बंद करून बसावेत. हे युक्तिवाद हास्यास्पद आहे. याला इंग्रजीत victim blaming म्हणतात.
म्हणजे victim ला blame करणे instead of culprit म्हणजे गुन्हेगाराला किंवा मराठीत चोर सोडून संन्याशाला सोळी या सगळ्या म्हणी याच्यातून फक्त प्रतित होतात. तुमच्या या हास्यास्पद युक्तिवादातून. तर त्याची खबरदारी घेऊन तुम्ही सण उत्सव साजरा करत नाही.
तुम्हाला तो जन्मसिद्ध अधिकार असल्यासारखा वाटतो. सण उत्सव साजरा करणे हा जन्मसिद्ध अधिकार नाही. तो एक privilege आहे. विशेष अधिकार आहे. तो अजिबात साजरा केला नाही म्हणून काहीच फरक पडत नाही. तर तुम्हाला जर का ध्वनी प्रदूषण न होता आणि रहदारी सडथळा न
करता उत्सव साजरे करायचे नसतील तर अजिबात साजरे करू नका. कुणालाही काहीच फरक पडणार नाही. करोना काळात आम्ही हे बघितलेले आहे. नागरिकांनी उलटं सुटकेचा निश्वास सोडलेला होता आणि कुणालाही negative फरक तर काहीच पडला नाही. एकीकडे हे सगळे कार्यकर्ते किंवा मंडळांचे अध्यक्ष बोलत होते हे तर झालंच.
पण महापौर असतील किंवा भाजपचे शहराध्यक्ष आहेत यांनी ही भूमिका घेतली आहे की DJ मुक्ती नको. महापौर तर कार्यकर्त्यांना कुठल्याही पद्धतीचा त्रास होणार नाही असं जाहीरपणे बोलतायत. तुमच्या पक्षाचा धर्मवादी किंवा अन्य कुठचाही agenda असेल तर तो मुद्दा
पदावरून काम करताना तुमच्यासाठी irrelevant आहे. नागरिकांना होणारा त्रास तुमचं महापालिकेचं बोधवाक्य जे "वरं जनहितं ध्येयम्" त्याचा उत्तरार्ध येतो "वरं केवलानं जनस्तुतिः" म्हणजे जनहित हे आमचं ध्येय आहे आणि जनस्तुती हे आमचं ध्येय नाही. म्हणजे उत्सवांच्या नावाखाली हे गावगुंड आम्हाला सार्वजनिक ठिकाणी nuisance माजवू
द्या आणि तो कायदेशीर करा अशी जर मागणी करत असतील तर त्यांचं तुष्टीकरण करणं, त्यांचं appeasement करणं हे तुमचं ध्येय नाहीये. तर तुमचं जे घोषित ध्येय वाक्य आहे त्याला अनुसरून तुमची भूमिका असली पाहिजे. पक्षाची भूमिका ही एकदा संवैधानिक पदावर तुम्ही बसलात की ती दुय्यम ठरते. ती तुम्ही संवैधानिक मार्गांनी काही त्याचं pursue करू शकता.
पक्षाच्या भूमिका ज्या काय असतील त्या. पण संवैधानिक पदावर तुम्ही बसल्यानंतर नागरिकांना कुठचाही त्रास होणार नाही याची खबरदारी घेणे हे महापौर आणि ज्या ज्या capacity तुम्ही काम करत असाल त्या capacity मध्ये तुमचं कर्तव्य आहे. तुम्ही सुरुवातीला म्हटलं की पहिल्यांदा हे तुम्ही मांडलेलं नाहीये.
तुम्हाला मुळात हा मुद्दा घेऊन आपण लढावं किंवा त्या कार्यक्रमाला जावं, तिथे बैठकीला जावं हे कशामुळे? म्हणजे कसं तुम्ही सुरुवात केली या मुद्द्यावरती काम करायला. या मुद्द्या संदर्भात मी गेल्या दोन एक महिन्यापासून अनेक लोकप्रतिनिधी आणि bureaucrats यांना निवेदन already देतो आहे. अनेकांना मी लिखित निवेदनं दिलेले आहेत.
अनेकांची माझी व्यक्तिगत भेटही झालेली आहे आणि सर्व पातळ्यांवरचे नगरपालिका, विधानसभा आणि लोकसभा सर्व पातळ्यांवरचे लोकप्रतिनिधी, bureaucrats मध्ये commissioner of police, collector even CM आणि PM office यांनाही मी कळवलेलं आहे. अनेकांतून मला response ही आलेले आहेत. तर हे सगळं मी करत होतो.
पण ही महापालिकेची बैठक आहे त्याची बातमी मला अगदी eleven th hour ला कळली. just अर्धा तास अगोदर आणि एका one liner नी. तर त्यामुळे मी काही समविचारींना कळवलं पण ऐनवेळेस कळवल्यामुळे ते येऊ शकले नाहीत. पण येईल अशी आशा नक्कीच आहे. कारण गेल्या वर्षी सोलापुरात अशाच प्रकारे जन आंदोलन झालं
होतं याच मुद्द्यावर. आणि मग स्थानिक पातळीवर district collector आणि SP म्हणजे पोलीस अधीक्षक आणि शहरांच्या बाबतीत commissioner आयुक्त यांना खूप मोठ्या प्रमाणात discretion असतं. तर ती discretion exercise करून जर का सामंजस्याने झालं तर साम दाम दंड
भेत कुठच्याही मार्गाने by hook or by crook जर का मंडळवाले ऐकत असतील शांतपणे सांगून तर ऐकून नाहीतर बलप्रयोग करून. मग तुम्हाला पोलीस force अपुरा वाटत असेल तर तुम्ही सैन्य बोलवा. पण कुठच्याही प्रकारे त्यांचा public
nuisance उत्सवाच्या सभेखाली होणार हा मोडून काढलाच पाहिजे. तर ते होईल अशी मला आशा नक्की आहे. bureaucratic म्हणजे नोकरशाहीच्या level वरून सुद्धा. कारण गेल्या वर्षी सोलापुरात ते झालेलं आहे. आणि ईदच्या उत्सवामध्ये पण DJ दिसले.
हो ती logical fallacy आहे. म्हणजे ते करतात म्हणून ते आम्ही करणार तर ही मराठीत एकाने गाय मारली म्हणून दुसऱ्याने वासरू मारणे justify होत नाही किंवा इंग्लिश किंवा लॅटिनमध्ये two coke नावाची ही logical fallacy आहे की एकाने चूक केली म्हणून मला पण चूक करू द्या असं काही justification होऊ शकत नाही.
उलट तुम्ही pioneer बनलं पाहिजे. ते कितीही चुकीचं करून. की आता मुस्लिम समाज तुम्ही म्हणताय ईद मुस्लिम समाज त्यांचे obvious स्पष्टपणे सांगतात की दुसऱ्याने DJ वाजवला म्हणून मी वाजवणार नाही. त्यांनी तुमचं अनुकरण काय? तुम्ही त्यांचं अनुकरण नाही करत. तुम्ही तसा त्यांना आदर्श का घालून देऊ शकत नाही.
Leading by example जे आपण म्हणतो ते तुम्ही करा. म्हणजे दुसरा चुकीचा गोष्ट करतोय म्हणून मलाही चुकीची गोष्ट करू द्या अशी त्यांची मागणी तार्किकदृष्ट्या टिकणारी नाही.
