Youth Activism and Education in Haiti

Moi plusieurs moun kap fè komentè kap di m meté kagoul.

Nèg kap maché volé bagay moun, kap maché kidnapé moun, kap boulé moun, kap tiré moun, nèg sa o pa janm kagoulé.

Donk sé pa mwen-menm kòm jèn denonsiatè, kòm jèn journalist ki prann angajman pou denonsé mové zak ande peyi-a ki pou meté kagoul.

Kèsa pasé ? Jo di a-la mwen vin là, m devan INAGHE.

E nou tout konnen kisa sa vle di INAGHE, san universite de non.

Donk san universite Leta Ayisyen ande INAGHE ki gen plizyè fakilté.

Baz devlòpman on pèy, sé edikasyon. Tèt ki jan neg yo kazé INAGHE-la.

Vin gadé ansanm avèk mwen-la, kòman w ta aplé pou m pa tristè ant ke jèn gason kandé-w peyi ?

Gadé dokiman etidyan yo-la, gadé bouè, vin gade on bagay.

On pa akèt etidyan, defwa ti moun yo soti tout koté, soti nan tout dis depatman.

Eske w wè dokiman etidyan yo-la k ap gay loté ?

Di a-la, nan yo kazé edikasyon ande peyi-a.

Kòman ou konprann, onnèk jo di a neg a rété, neg a a ekri Nasyonsini pou mande dyalòg, neg a ekri CNN pou mande dyalòg.

Pandan ce temps, ki sa INAGHE gen ansanm avèk ou avèk kesyon politik ?

On enstitisyon ka fòme dé jèn università ande peyi, on enstitisyon ka fòme é, é jèn, men kesyon administrasyon, ok, ka fòme kontab, ka fòme jesonè ande peyi.

Gadé, neg yo vin-la, wè-l, ann gadé ansanm avèk mwen.

Sa sé palmares etidyan yo, ok ? Sa sé palmares etidyan yo, kou de suivi, kou suivi, palmares etidyan yo.

Premyè bagay neg yo fè, neg yo vin nan neg yo volé de mésy bagay ki te gen ande universite-a.

Neg yo volé de mésy sak te gen-la nan INAGHE, ordinatè, tout bagay nèt neg yo volè, on Intènèt, jeneratis, neg yo volè tout.

E pi neg yo kazé de mésy bagay ki-la. Gadé tout dokiman etidyan yo a tè-a.

Donk kòman w ta aplé mwen menm pèsonalman kòm jèn pou m pa tristè ?

Ki sa w pral di-m kounya ? Lòt kaz se INAGHE, lòt kaz se IRA, lòt kaz se FASH ou kaz se Etnoloji.

E mwen menm, ki koté m pral etidye kòm pitit soè ?

Prezidan Bukélé, m ap retounen palé ansanm avèk ou pou on dezyèm fwa.

Nou pa nan negosye ansanm avèk bandit. Misyon nèg sa-yo fini.

E 2027, m jure o pèril de ma vi, nou pa sipozé rantre nan 2027-la avèk kesyon bandit ande peyi-a.

Ann pran le ka de l'eglize sa, misye. Kisa l'eglize pastè Lochard Remy ?

Lochard Remy, neg yo fin kidnapè-l, yo trouvé ke kidnapping-la pa sufi, neg yo kazé l'eglize li anko.

Kisa l'eglize gen rapò avèk kesyon politik ande peyi ?

Nou konnen Lochard Remy, misye tap chante « pran konsyans, Ayiti pa ka soufri ankò, egois ak méchansé ap detwi nou ».

Gadé sa neg yo fè l'eglize-a. Gadé zòn-la, misye.

Gadé zòn-la, zòn-la devaste. Gadé on seri de kay, on seri de konstruksyon moun yo fè nan 20 an, nan 10 an, nan 15 an, moun-la te di pou-y fè sa.

Lè-l ta resi an fè mieu, wè ? Lè moun-la ta resi an fè mieu sa, gadé.

Gadé jan moun te difé nan kay yo, gadé on seri de tout.

Espas sa a si m pa tonpe-m, te konn fè impresyon. Ou konprann ?

Lasite bay kesyon teknik, bagay depannaj, ordinatè, bagay sa yo te konn fè-la.

Gadé jan neg yo fin mete dife anndan, neg yo fin mete dife anndan e pi neg yo boule-l.

Wè espas sa-la ? Espas sa-la, wè jan-l devaste ?

Neg yo kraze-l, neg yo brizè-l. Jo di a nou, nou bouke.

E san dout, ann gadé IRA an fas sa-la. Kisa IRA ye ?

Ki fè pati de universite Leta Ayiti. Ann gadé kòman neg yo kazé IRA.

Pre entèvansyon ke m te fè hier-la, gen de nimewo anonim kap rele-m pou fè menas.

Pandan ce temps, m ap palé pou peyi-a chanje.

M gen de pyès, m posede de pyès. M posede yo, akte de nesans, m posede yon kart de malòd, m pa gen paspò.

Sa vle di kisa ? M pa gen peyiz de rechanj, m pa gen vizion pou m alè lòt kote.

Donk sé-la ki teritwa papa de Saline an.

E sé-la m gen kòm eritaj. Pou on dènye fwa m ap di-l : nou pa nan negosyasyon avèk bandit.

On sèl solisyon ke nou dwe jwenn ansanm avèk nèg sa yo, sé éradike yo ande peyi-a.

Pou lapenn, gen plizyè moun ki tap ekrim, ki tap di-m konsa ke, e yo te wè-m, y di ke m bezwen opere.

Efektivman, gen moun ki vle pote sipò yo.

Donk si e sèlman si nou vle pote sipò nou ba mwen, donk san zòkèy pwoblèm, operasyon sé 150 mil goud ke-y-e.

Nimewo telefòn mwen nan ekran, nou kapab kontakte-m.

E san bagay ki terib, o lye pou on ekтари lè m pote ankadre-m, sé menase w ap menase-m.

E m ap di-w sa klè, o pèril de ma vi. M ap palé jiska-s ke Ayiti chanje.

Nou pap m se Mikael Lombart.