Analysis of Turkey's Economic Policies

Sürdürülemeyecek politikalar, sonsuza kadar bir noktada ya siz

gönüllü olarak çıkarsınız ya da şartlar sizi zorlar, kontrolsüz çıkarsınız.

Genelde Türkiye gibi parası aşırı değerlenmiş ülkeler,

tarihsiz olarak bakarsınız, kontrolsüz olarak çıkmak zorunda kalıyorlar.

Çünkü buradan kontrol olarak çıkmanın maliyeti de çoksa kimse bunu

gönüllü yapmak istemiyor. Herkes biraz ertelemeye çalışıyor.

Maalesef Türkiye'de büyük ihtimalle böyle bir tecrübe yaşayacak.

O zaman da Türk lirasının ciddi olarak değer kaybedilmesi

mevzusu olacak ya da bazı sermaye kontrolleri getirilerek sert bir geçiş yapılacak.

O biraz siyasi bir tercih.

Yani ne olacağına nakbirleri karar verecek bir noktadan sonra.

Eğer bu daha çok piyasa koşulları altında gerçekleşirse büyük bir panikle

çok düzensiz bir şekilde

bir programdan çıkış yaşanacak bir noktada.

Ya da daha kontrollü bir tercih yapacak. Diyecekler biz bu hata ettik.

Bunun bedelini ödeyeceğiz. Seçimi tekrar kazandık ya da yeni iktidara geldik.

Buradan çıkılması lazım.

Çok hızlı bir şekilde para devalue edilerek buradan bir çıkış yapacak.

Tabi bu ciddi olarak kısa söyle büyük bir daralmaya yol açacak.

Vatandaşın bütçesinde de, ekonominde de.

Siz 2023 seçimi öncesindeki açıkladığınız

reçete bu programdan sonraki reçete aynı mı olacaktı? Yoksa farklı bir reçete

uygulamak mı zorlandı artık Türkiye ekonomisi? Yani şu an benim 2022 Ağustos un

açıkladığım reçete

bazı değişikliklerle büyük ölçüde uygulanabilir.

Ama tabi ki bazı değişiklikler yapılması lazım.

Bizim o zaman tabi bazı şeyleri söyleyemek lazım piyasaya

ki o zaman reçeteyi daha acılaştırmak zorundakilerin sonucunu haber verirsiniz.

Bizim o zamanki planımız dolar yaklaşık 20 liraydı.

Doları 24 25 lira arası bandına çekip ondan sonra orada stabil hale getirmekti.

Yani orada bırakmaktı.

Ve o çok yapılabilir bir şeydi.

Diğer şartları da birlikte getirdiğiniz zaman.

Ama tabi diğer şartları hazırlamadığı için işte ilk önce

26 27 aralığına çıkarıldı. Ondan sonra da sağlıklı bir paket uygulamalı.

Şimdi günümüze kadar yavaş yavaş şu an ayda yaklaşık 2 ye yakın

bir devalüasyonla götürmeye çalışıyorlar.

Bu programı maalesef

2022 programının benzeri ama bazı şeylerin değiştiği bir şey uygulamak mümkün.

Ama bu iki yıl sonra çok daha değişecektir. Ağırlaşacak mı yani değişecek derken?

Şartlar zorlaşıyor Türkiye'de.

Yani Türkiye ekonomisinin çözümleri

2023'te daha kolaydı. Şimdi daha zorlaştı.

Şimdi sıkıştığı

yeri bazı sanatçılar doğru analiz edemiyorlar hala. Şöyle söyleyeyim.

Şu an hala bir sıcak para geldi gitti.

İşte bu İngilizce deyimli Amerikaların,

Avrupaların carry trade dediği şey.

İşte işaradan sıcak para gelecek kısa süreli.

Türk lirası faize göre daha az değer kaybedecek.

İşte Türk lirası ayda yüzde

iki değer kaybetse gelen de yüzde üç faiz alsaydı. Yuvarlak söylüyorum.

Tabi sıra tam bu değil ama ayda net yüzde bir dolar üzerinden karı

olacak. Ona geliyor.

Tabi bu programı yapacaksanız bir taraftan da Türkiye nin rekabet

gücü de hızla azaldığı için Türk lirasının enflasyonun altında değer kaybetmesi

çok sürdürülebilir de daha büyük tahribata yol açıyor.

O tahribatı göze almazsanız

artık Türk lirasının daha hızlı değer kaybettirmeniz lazım. Onu yapacaksanız

da insanların Türk lirasını tercih etmesi için de faizin de onun üstünde

olması lazım. O destan Türkiye'de daha çok faizin düşürülmesine neden oluyor.

Faiz çok düşüremeyince içeride Türk lirasından borçlanacak

yatırım yapmak isteyen insanların

da elini bağlıyorsunuz. Yani bu zincirlerin bir reaksiyonu haline geliyor.

Ama esas şey, problem yabancılar değil.

Türkiye'deki kendi

vatandaşlarımız büyük bir kısmı kısa vadede Türk lirasında duruyor şu an.

O para esasen dolara geçerse,

öyle bir talep gelirse tabii bu sistemi sürdürmek çok zorlaşır.

Yani olay yabancının çıkması değil.

Tabii ki onun da bir tahribatı var ama

esas problem Türk lirasında duran Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları.

Orada çok ciddi bir para birikti.

Çok kısa vadede her an onlar

piyasanın döneceğini düşünürlerse dolar talep edecekler.

O tabii olayı çok değiştirir hızlı bir şekilde.